Kinderen zonder labels

Experimenteren naar de Voorkant heet die nieuwe aanpak en één van de doelen is het beperken van de instroom in de jeugdzorg.

Dat doel komt niet uit de lucht vallen. Het college van burgemeester en wethouders heeft de gemeenteraad onlangs geïnformeerd over een ontwikkeling die steeds moeilijker te negeren is: inmiddels maakt één op de zeven kinderen gebruik van jeugdhulp. Dat vraagt niet alleen om meer inzet, maar vooral om een fundamentele herbezinning.

Want op de huidige voet doorgaan, is een doodlopende weg. Problemen worden steeds vaker bij het kind zelf gelegd terwijl de oorzaken vaak breder liggen. Denk aan financiële stress, spanningen thuis door bijvoorbeeld een echtscheiding of prestatiedruk. Toch is juist het kind degene die in een traject terechtkomt. Wat begint als een vraag, eindigt niet zelden als een label.

Systeem

Dat is niet het gevolg van verkeerde intenties, maar van een systeem dat zich in die richting heeft ontwikkeld. Het jeugddomein is de afgelopen jaren steeds meer ingericht op het duiden en behandelen van gedrag. Daardoor worden vragen geïndividualiseerd en verschuift de aandacht weg van de context waarin kinderen opgroeien. Precies dáár wil de gemeente nu een andere beweging inzetten.

Leren centraal

De pilot in Floriande en Vijfhuizen is bedoeld om die verandering concreet te maken. In plaats van vooraf alles vast te leggen, wordt gekozen voor een aanpak waarin leren centraal staat. Eerst wordt in kaart gebracht wat er in de wijken speelt — niet alleen via cijfers, maar ook via ervaringen van inwoners en professionals. Op basis daarvan worden kleine, gerichte experimenten ontwikkeld, uitgevoerd en gevolgd.

Samenwerking

De inzet is om dichter bij het dagelijks leven van gezinnen te komen. Ondersteuning moet eerder plaatsvinden, beter aansluiten en minder versnipperd zijn. Dat vraagt om samenwerking over grenzen heen. Voor kinderen bestaan die grenzen immers niet: onderwijs, zorg, welzijn en bestaanszekerheid lopen in hun leven door elkaar.

Daarom richt de aanpak zich niet alleen op wat er misgaat, maar ook op wat er al werkt. Bestaande initiatieven worden versterkt en professionals krijgen meer ruimte om te handelen op basis van hun vakmanschap. Minder protocollen, meer vertrouwen.

Niet vrijblijvend

De ambitie is duidelijk, maar niet vrijblijvend. Minder instroom in zware jeugdzorg is noodzakelijk, net als betere samenwerking en meer grip op kosten. “Tegelijkertijd ligt er een bredere opgave: voorkomen dat opgroeien zelf steeds vaker wordt gezien als probleem”, zegt de wethouder jeugd & onderwijs, Marjolein Steffens - van de Water.

Daar raakt deze aanpak aan een fundamentele vraag. Wanneer wordt gedrag een zorgvraag? En wanneer hoort het bij het leven?

Met de pilot kiest Haarlemmermeer ervoor om dat niet alleen theoretisch te beantwoorden, maar in de praktijk te onderzoeken. Wat gebeurt er als we anders kijken, eerder ondersteunen en de omgeving van kinderen serieuzer nemen?

Het antwoord is nog niet gegeven. Maar de richting is helder: kinderen worden weer gezien zonder labels.

“Niet omdat problemen verdwijnen, maar omdat we deze anders leren begrijpen”, aldus de wethouder jeugdzorg, Charlotte van der Meij.