Verhalen die raken

Na jaren van diepe depressie en worsteling met haar bipolaire stoornis, heeft Emmy haar weg naar herstel gevonden. Ze woont al bijna 65 jaar in Zwanenburg en is moeder van twee zonen en trotse oma van drie kleindochters. Inmiddels werkt ze als zzp’er en helpt ze anderen die ook te maken hebben met psychische kwetsbaarheid. ln dit interview deelt ze haar verhaal over moeilijke tijden, herstel en het vinden van betekenis.

Leven in de grijze mist

De depressie begon toen Emmy rond de dertig was. Ze wist eerst niet wat er met haar gebeurde. “Het begon tijdens mijn tweede zwangerschap. Ik werd zo depressief dat ik niets meer voelde. Mensen die dat nooit hebben meegemaakt, begrijpen dat niet. Dat het houden van, het verdriet, de vreugde – alles verdwijnt. Je bent er nog, maar alleen als een leeg omhulsel.”

Met hulp van behandeling, medicatie en structuur kreeg ze langzaam weer grip op haar leven. Tijdens een opname werd Emmy manisch. Ze was druk, kon niet slapen en had last van grootheidswanen. Hierdoor schoot ze opnieuw in een depressie. Uiteindelijk vond ze houvast in dagelijkse routines, zorgen voor haar kinderen en in het accepteren van kleine vooruitgang. “Slapen was heel belangrijk. Als ik niet sliep, ging het mis. Mijn echtscheiding gaf me ruimte om mijn eigen pad te ontdekken en te volgen.”

Jaren later kwam de depressie terug, tijdens de overgang. “Mijn kinderen gingen het huis uit. Ik had geen werk meer. lk wist niet meer wie ik was en waar ik het voor deed. Alles voelde als een grijzemist, een bodemloze leegte. lk moest opnieuw zoeken: wat nu?”

Herstel is anders dan genezen

Voor Emmy betekent herstel iets anders dan genezen. “Als je je been breekt, dan geneest dat met gips. Maar psychisch lijden werkt anders. Helemaal ‘genezen’ is vaak niet aan de orde. Je blijft kwetsbaar, maar je kunt wel herstellen. Herstel betekent dat je leert omgaan met je beperkingen en kijkt naar wat je nog wel kunt. Dat heeft mij geholpen om weer voldoening te vinden in het leven.”
Zingeving is voor Emmy een belangrijk onderdeel van herstel:

“Het gaat om voldoening vinden, in de kleinste dingen. En dat betekent voor iedereen iets anders. Voor de een is dat creatief bezig zijn, voor de ander wandelen in de natuur”

Een belangrijk moment voor haar herstel was het ontmoeten van anderen met dezelfde ervaringen. “Ik kwam bij een vereniging voor mensen met een bipolaire stoornis. Dat voelde als een warm bad. lk zag mensen die verder waren in hun herstel. Dat gaf mij hoop. lk zag dat herstel mogelijk is, stap voor stap.”

Wat hielp haar het meest?

“Structuur, goed slapen en – heel belangrijk – emotionele voeding. Brood kun je overal vinden, maar zonder emotionele voeding ga je dood. Die vond ik bij vrienden, in mijn werk als zzp’er en in vrijwilligerswerk. Na mijn laatste opname dacht ik: misschien kan ik iets doen met mijn ervaringen. Ik volgde een opleiding, liep stage bij de ggz en werk als zzp’er bij de Herstelacademie Haarlem en Meer. Ook begeleid ik als vrijwilliger via MeerWaarde een groep mensen met een afstand tot de samenleving, zoals statushouders. Dat werk geeft me zingeving.”

De betekenis van kleine dingen

Voor Emmy zit hoop in kleine dingen. “Als ik een plantje door het asfalt zie groeien, raakt me dat. Het laat zien dat er altijd een weg is.” Ook wandelen helpt haar. “Soms loop ik een heel stuk en merk ik pas achteraf dat ik alleen maar in mijn hoofd zat. Dan loop ik het nog een keer, maar dan bewust. Wat zie ik? Wat hoor ik? Wat ruik ik? Dat helpt me om weer in het moment te komen.”

Tips voor anderen

Voor wie zich nu in diezelfde donkere mist bevindt, heeft Emmy een belangrijke boodschap:
“Weet dat je niet alleen bent.” Haar boodschap voor anderen die worstelen met depressie? “Je hoeft het niet alleen te doen. Zoek contact met mensen die je begrijpen. En voor de mensen om iemand heen: “Wees er gewoon. Niet met adviezen, niet met goedbedoelde ‘kom op, je kan het’, maar gewoon door er te zijn. Dat is vaak het allerbelangrijkste.”
 

Gerard Wetzel heeft eerst bij KPN gewerkt. Later was hij reisleider in Zuidoost-Azië. In 2002 kreeg hij eendiagnose die zijn leven veranderde. Het begon met vage klachten aan zijn ogen. Eerst leek het iets onschuldigs. Ouderdom, misschien staar. Maar de oogarts vertelde hem iets anders: retinitis pigmentosa, ook wel RP genoemd. Dat is een erfelijke oogaandoening. Het zicht gaat langzaam weg en je kunt uiteindelijk blind worden.

Gerard vroeg zich direct af: “Wanneer word ik blind? Maar niemand kon daar antwoord op geven. En wat betekent dat eigenlijk, blind zijn? Die onzekerheid greep me bij de keel.”
 

Het begin van een rouwproces
 

Vanaf dat moment begon het rouwproces. Dat gebeurde niet in een keer, maar beetje bij beetje. “Je gaat een traject van verlies in. Elk jaar merk je dat je iets kwijtraakt. Je zicht, je bewegingsvrijheid, je zelfstandigheid. En dat stopt niet. Ik ben nog steeds aan het rouwen.” Een moment dat hem altijd is bijgebleven: “Ik stond naast mijn auto en dacht: Kan ik nog wel rijden? Als het moment komt dat je echt je zicht verliest – gebeurt dat dan ineens? Of langzaam, in vijf minuten? Ik had geen idee. Dat vond ik heftig.

Daarom zegt hij nu: “Laat bij elk slechtnieuwsgesprek in het ziekenhuis iemand naast die patiënt zitten. Een maatschappelijk werker. Iemand die helpt om te verwerken wat er net is gezegd.”

Van zelfstandigheid naar afhankelijkheid
 

Als reisleider moest Gerard snel schakelen en altijd het overzicht bewaren. “Je komt aan op een vliegveld in Sri Lanka waar je nog nooit bent geweest. In een oogopslag moet je weten hoe je je groep naar buiten leidt, alsof je er wekelijks komt.” Zo zelfstandig was hij toen. Nu is dat anders.

“Ik kan alleen nog zelfstandig ergens naartoe als ik dat traject heb geoefend.” Naar buiten gaan vraagt voorbereiding. Binnen moet alles op dezelfde plek liggen. “Dat was een flinke klap voor iemand die altijd zelfstandig was.”
 

Zoeken naar oplossingen en zingeving

Hulp kwam niet vanzelf. “Ik moest het zelf uitzoeken. Wat helpt wél? Hoe kan ik hiermee omgaan?” Die zoektocht heeft hem uiteindelijk veel gebracht.

Hij werd actief binnen de Oogvereniging, was betrokken bij lotgenotengroepen en organiseerde jarenlang de landelijke Retina-dagen. Hij was ook betrokken bij het Oogcafe in Haarlemmermeer. Dat is een toegankelijke plek voor lotgenoten. De Oogvereniging wilde eerst dat het alleen voor leden was. Maar Gerard zei: “Nee. Iedereen moet binnen kunnen komen. Dáár draait het om.”

Ook sloot hij zich aan bij Fietsmaatjes. Daar is hij vanaf de oprichting bij betrokken. “In het begin zei ik: ik wil wel helpen, maar daarna stap ik op. Maar ze zeiden: nee, blijf maar. En dat heb ik gedaan.”

Eerlijk zijn over wat het betekent

“Ik vind het nog steeds moeilijk om blind te zijn. Dat blijft. Het rouwproces houdt niet op.” Maar hij heeft geleerd dat je je niet groot hoeft te houden. “Bespreek het met je partner. Met je kinderen. Je mag ook gewoon zeggen: vandaag lukt het even niet.”

Naast zijn vrijwilligerswerk is Gerard ook buddy bij Visio. Daar kunnen mensen die net de diagnose hebben gekregen met hem praten als ervaringsdeskundige. “Soms is dat veel fijner dan meteen naar een psycholoog. Je hoeft niet alles in te slikken. Je mag zeggen: ik ben verdrietig. Of: ik heb
even geen zin om oma of opa te spelen. Dat is oké.”

Van verlies naar verbinding

“Ik zie veel mensen die zich terugtrekken na een diagnose. Die gaan afwachten. Maar dan gebeurt er niks. Dan blijf je stilzitten. Maar juist in beweging, al is het maar een kleine stap, zit de
verandering.”

Wat Gerard drijft? Anderen een duwtje in de goede richting geven:
“Je moet jezelf de vrijheid geven om te leren. Te vallen. Te proberen. Je moet ook je
grenzen leren kennen. Niet boos worden als iets niet meer lukt, maar leren wat je wel kunt.”

Hij besluit: “Ik ben wie ik ben. En dat betekent ook dat ik mijn verhaal vertel. Omdat ik weet hoe belangrijk het is als iemand zegt: ik herken dit. Je bent niet alleen.”
 

Na haar scheiding en een zware burn-out staat Hiljàn Hoek op een kruispunt in haar leven. Ze woont al meer dan twintig jaar in Nieuw-Vennep, maar groeide op in een klein dorp in Groningen. “De helft van mijn leven in het noorden, de andere helft in de Randstad,” zegt ze met een
glimlach.

Hiljàn is alleenstaande moeder van een vijftienjarige zoon. Ze werkt als sociaal makelaar bij MeerWaarde en is nu open over een onderwerp dat lang in de schaduw bleef: eenzaamheid.

De lange schaduw van vroeger

Voor haar is eenzaamheid niet iets nieuws. “Bij mij is het eigenlijk mijn hele leven. Al vanaf mijn jeugd zat dat gevoel er.” Ze groeide op in een dorp waar haar gezin zich niet helemaal thuis voelde in de kerkelijke gemeenschap. “Ik mocht bij sommige kinderen niet thuiskomen, maar ik wist toen niet waarom. Ik voelde gewoon: ik hoor er niet bij.”

Dat vroege gevoel van buitensluiting heeft diepe sporen achtergelaten. “Ik heb lang gedacht: er is iets mis met mij. Dat ik niet de moeite waard ben.” Dat gevoel is blijven zitten. Een klein stemmetje dat steeds zegt: “Zie je wel, mensen zitten niet op jou te wachten.”

De klap na de relatiebreuk
 

Na haar scheiding, drie jaar geleden, kwam alles in een stroomversnelling. Ze kreeg een burn-out. “Mijn werk viel weg. Mijn contacten vielen weg. Het contact met mijn kind liep moeizaam. Er bleef gewoon niets over. Dan zit je daar – alleen. En dan denk je echt: zo kan ik niet verder.”

Toch begon er ook iets te veranderen. “Ik wist: als ik nu niks doe, dan zit ik straks als mijn kind uit huis is, alleen maar te luisteren en te bellen”. Dat beeld wilde ze niet. Dat gaf haar een duwtje om iets te doen.

Kleine stappen, grote betekenis
 

Hiljàn begon met kleine dingen. Een praatje met de buren. Een kopje koffie hier en daar. “Ik zit nog midden in dat proces. Maar ik voel langzaam meer ruimte. En ik begin te merken: het is oké om te oefenen. Om het spannend te vinden.”

Wat haar helpt is open zijn. Op haar werk begon ze met het maken van korte filmpjes: Toedeloe met je Taboe! Daarin vertelt ze over haar zoektocht naar contact, over kleine overwinningen en moeilijke momenten. “Ik zou privé nooit op Facebook delen dat ik me eenzaam voel. Maar in het werk voelde ik: dit moet gewoon gezegd worden. En dan maar lekker simpel, zoals ik ben.”

"lk ben een open boek met een open einde..."
 

Openheid is iets waar ze het moeilijk mee heeft. “Ik ben echt iemand die goed kan luisteren. Maar iets van mezelf laten zien? Dat vind ik eng. Vroeger deed ik alsof ik zelfverzekerd was. Terwijl ik eigenlijk gewoon bang was dat mensen me zouden afwijzen.”

Langzaam lukt het haar om dat masker af te zetten. “Door te oefenen hoef ik dat toneelstukje steeds minder op te voeren. Ik voel me vaker oprecht mezelf. Dat is bevrijdend.” Een van haar persoonlijke uitdrukkingen verwoordt dit perfect: "lk ben een open boek met een open einde, maar lezen mag naar behoren. Voorzichtig, maar geen ezelsoren."

Net zo lief, positief!
 

Hiljàn weet inmiddels ook dat niet elk contact een vriendschap wordt. En dat is oké. “Vroeger
dacht ik meteen: zie je wel, mensen zitten niet op mij te wachten. Nu kan ik vaker denken: het ligt misschien niet aan mij. En dat is echt winst.” Ze heeft geleerd dat je niet alles in een persoon moet zoeken. “Het is net als beleggen: je moet spreiden. Meerdere contacten, meerdere kansen. Dan blijft er altijd iets over.”

lets voor jezelf opbouwen
 

Ze merkt ook hoe confronterend het kan zijn om op maandagochtend te horen: ‘Wat heb jij gedaan dit weekend?’. “Als je dan niks bijzonders hebt, voelt het soms alsof je faalt. In het werk gaan we er vaak vanuit dat wfj het allemaal op orde hebben. Maar ik hoor ook bij die mensen waar we het over hebben. Dat voelt soms alsof ik incognito leef.”

Hoop in de vorm van schoenen
 

Een van haar manieren om toch contact te maken? Twee verschillende schoenen dragen. “Eerst deed ik dat omdat ik het leuk vond, maar toen merkte ik dat mensen me daardoor aanspraken. Het werd een ijsbreker. Spannend hoor, maar ook een kans om open te zijn.”

Tips voor anderen

Voor anderen die worstelen met eenzaamheid, heeft Hiljàn een duidelijke boodschap:

“Begin klein. Echt. En wees tevreden met kleine stapjes. Als je wacht tot dingen vanzelf naar je toe komen, blijf je wachten. Maar als je iets doet, dan kan er echt iets moois ontstaan.”

Ze voegt daaraan toe: “En praat erover. Want je zult versteld staan hoeveel mensen precies weten waar je het over hebt. Alleen… niemand zegt het hardop.”
 

Paula Zonneveld-van Noort en haar man Nico zijn sinds 1989 met elkaar getrouwd. De afgelopen jaren ervaren ze veel gezondheidsproblemen. Maar Paula blijft altijd optimistisch “Je moet ermee leren omgaan!”

Ze probeert elke dag op een creatieve manier iets te doen voor de mensen om haar heen. Hieronder lees je meer over Paula’s uitdagingen en hoe haar houding haar helpt om alles van de positieve kant te bekijken.

De waslijst

Op de vraag waar ze de afgelopen jaren last van had, reageert Paula heel vrolijk: “Dat is een hele lijst hoor!” Ze legt uit dat ze veel last heeft van haar knie en heup. Daar is ze ook aan geopereerd. In 2018 voelde ze een stekende pijn in haar borst. Een jaar later ging ze toch maar naar de dokter. Ze bleek borstkanker te hebben. Ook hiervoor is Paula geopereerd en ze kreeg ook bestralingen. “Dit was allemaal best wel heftig, maar ik bleef er wel nuchter onder. Ik had zoiets van we gaan ervoor!’’

Leven naast het ziek zijn

In het gesprek met Paula wordt snel duidelijk dat ze zelf graag verder kijkt dan haar ziekte. Ze vond het bijvoorbeeld heel belangrijk om zo lang mogelijk door te werken “Door te blijven werken kon ik mijn verdriet verwerken.” Tegenwoordig lukt het Paula niet meer om lange dagen te werken. Maar ze zit zeker niet stil. Ze gebruikt haar hobby, haken en breien, om andere mensen een hart onder de riem te steken. Dat doet ze letterlijk: voor vrijwilligers, sociale organisaties en ziekenhuizen maakt Paula hele ladingen kleurrijke wollen hartjes.

Naast haar creatieve hobby vindt Paula sociaal contact belangrijk. Daarom is ze ook lid van een knutselclub. “Daar zit je dan met andere vrouwen en kan je tijdens het knutselen gezellig kletsen. Het maakt ook niet uit wat je doet. ledereen is welkom!” Vooral de gezelligheid is belangrijk voor Paula. Zij vindt dat contact met anderen voor iedereen belangrijk is. “Iedereen fleurt op van samen lachen.’’

Lief en leed delen

Het delen van haar ervaringen geeft Paula een opgelucht gevoel. Ze vindt het bijvoorbeeld erg fijn om andere mensen te spreken die dezelfde soort problemen hebben. Zo vraagt ze aan andere mensen die kanker hebben gehad hoe zij omgaan met hun vermoeidheid. De herkenning van de ervaringen van anderen stelt haar gerust. Maar Paula vindt het ook belangrijk om het niet alleen maar over ziek zijn te hebben.

Het positieve belichten
 

Als het gaat om haar gezondheid vindt Paula het belangrijk dat ze goed kan blijven bewegen. Ze vindt het namelijk heel leuk om haar hond uit te laten. Paula let niet alleen op haar lichaam, maar ook op hoe goed ze met moeilijke situaties kan omgaan. “Er zijn veel uitdagingen op mijn pad gekomen maar ik probeer altijd te zoeken naar dingen die ik wel kan doen. En door creatief bezig te blijven en mijn werkjes weg te geven, draag ik toch iets positiefs bij.’’

Het is mooi om te zien hoe positief Paula in het leven staat. Door te focussen op wat wel kan, haalt zij enorm veel plezier en geluk uit haar leven. De obstakels zijn er wel, maar ze zoekt er altijd een oplossing voor. Paula’s verhaal laat zien hoe een positieve houding iemand kan helpen bij de uitdagingen van het leven.