Zoveel verschillende boerderijen heeft Haarlemmermeer

Deel deze pagina
De stolpboerderij, de kop-hals-rompboerderij, de langgevelboerderij, de binnenhofboerderij: wie interesse heeft in boerderijen, komt in Haarlemmermeer aan z’n trekken. Want die zijn hier in alle soorten en maten. Toen het Haarlemmermeer in 1852 werd drooggelegd, kwamen boeren vanuit het hele land naar de polder. Zij bouwden hier boerderijen in de stijl die ze kenden van thuis. Veel oude boerderijen zijn verdwenen, maar er zijn nog meer dan twintig verschillende typen over.

Een van de doelen van de drooglegging van het Haarlemmermeer was land beschikbaar te stellen voor boeren. Het was in het begin puur agrarisch gebied. De historische boerderijen herinneren ons aan die tijd. En aan de pioniers die hierheen kwamen om het land te ontginnen en een bestaan op te bouwden voor zichzelf en hun gezin.

Blauhek

De oudste boerderijen van de gemeente staan in het voormalige Haarlemmerliede en Spaarnwoude. Dat ligt buiten de Haarlemmermeerpolder en is al eeuwenlang bewoond. Boerderij Blauhek aan de Kerkweg 4 in Spaarnwoude is een van de oudste en dateert uit circa 1750. Het is een hooihuisboerderij: een boerderij waar een gesloten hooiberg aan vast is gebouwd. Blauhek, in 1976 gerestaureerd, is nog steeds een boerenbedrijf, maar je kunt er ook kamperen.

Boerderij Blauhek zoals die er in 1957 uitzag. De boerderij is in 1976 gerestaureerd. Foto: S.J. Bouma voor de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Boerderij Blauhek zoals die er in 1957 uitzag. De boerderij is in 1976 gerestaureerd. Foto: S.J. Bouma voor de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

 

13e-eeuwse kelders

Sowieso is het leuk om een kijkje te nemen langs die Kerkweg. Daar liggen verschillende oude boerderijen. Zoals op nummer 30, dicht bij Stompe Toren: een langgevelboerderij met rieten dak, ook van rond 1750. Op nummer 28  zijn zelfs 13e-eeuwse kelders te vinden van het vroegere Slot van Spaarnwoude. Dit slot is er nu niet meer, maar het zou een landhuis geweest zijn van een rijke boer of iemand van adel.

Lijst van Amersfoordt

Zo oud zijn de boerderijen in de Haarlemmermeerpolder natuurlijk niet, want het Haarlemmermeer werd pas in 1852 drooggelegd. Langs de kaarsrechte polderwegen bouwden de pioniers hun boerenbedrijven. In 1868, als de polder zestien jaar oud is, laat de toenmalige burgemeester J.P. Amersfoordt een lijst maken van alle boerderijen in Haarlemmermeer. Dat zijn er op dat moment 462. Nogal wat boerderijen hebben een vogelnaam (Ooievaar, Distelvink, Arendshoeve) of vrouwennaam (Margaretha’s Hoeve, Adriana’s Hoeve). Ook waren er boerderijen van rijke landgoedeigenaren die naar dat landgoed werden vernoemd, zoals Westerhout (vernoemd naar een landgoed in Kennemerland) of Peking (vernoemd naar Huize Peking in Baarn).

34 verschillende types

Doordat de boeren die zich hier vestigden vanuit het hele land kwamen, waren er op een gegeven moment maar liefst 34 verschillende boerderijtypen. Hiervan zijn er 9 in de loop der tijd verdwenen, maar nog altijd zijn er 25 typen historische boerderijen over.

Mooie boerderijen langs de Hoofdvaart

Liefhebbers kunnen behalve langs de Kerkweg ook een fietstochtje maken langs de Hoofdvaart in het zuiden van Haarlemmermeer. Daar staan boerderijen om je vingers bij af te likken. Op nr. 1327, iets onder Nieuw-Vennep, ligt de mooi gerestaureerde Margaretha’s Hoeve, een (verlengde) stolpboerderij. Dat is een type met een piramidevormig dak dat voornamelijk in Noord-Holland voorkomt. Margaretha’s Hoeve is de meest zuidelijk gelegen stolpboerderij in Nederland. Op nr. 1666, bij Abbenes, ligt Vondel’s Landleeuw. Dat is dan weer de meest noordelijk gelegen binnenhofboerderij, want die zijn vooral te vinden in Zuid-Limburg. Ook in Abbenes, aan de Hoofdweg 1741, ligt Andreas Hoeve, een boerderij uit 1864 die nog zijn oorspronkelijke klokkentoren heeft. Die klok werd vroeger om etenstijd geluid voor de arbeiders op het land. De enige andere boerderij in Haarlemmermeer die ook nog zo’n klokkentoren heeft is Wiltenburg (IJweg 658), een echte pioniersboerderij.

Boven Vondel’s Landleeuw en Margaretha’s Hoeve (foto: Margo Oosterveen), onder Andreas Hoeve

Boven: Vondel’s Landleeuw en Margaretha’s Hoeve (foto: Margo Oosterveen) onder: Andreas Hoeve.

Modelboerderijen en pioniersschuren

In de jonge Haarlemmermeerpolder was een aantal modelboerderijen, waar werd geëxperimenteerd met vernieuwende manieren van landbouw bedrijven. In De Badhoeve (inmiddels afgebroken) van J.P. Amersfoordt werden de eerste stoomploegen uitgeprobeerd. De Cruquiushoeve (nu onderdeel van SEIN, centrum voor epilepsie) van de familie van Wickevoort Crommelin had naar Amerikaans voorbeeld een ronde koeienstal.

Door het vruchtbare land, grotere oogsten en modernere bedrijfsvoering ontstond in de polder een nieuw type boerderij, de Haarlemmermeerse boerderij: een woonhuis en een forse schuur met een bijzonder dak. Voorbeelden zijn Hillegonds Hoeve aan de Bennebroekerweg 521en Luctor et Emergo aan de IJweg 1530. Om nog meer ruimte te krijgen werd het dak van de schuur soms extra verhoogd. Een mooi voorbeeld van een dubbel verhoogd dak is Roon’s Hoeve (Noordzeekanaalweg 3) in Spaarnwoude.

De Haarlemmermeerse boerderij: Roon’s Hoeve (met dubbel verhoogd dak) en  Luctor et Emergo.

De Haarlemmermeerse boerderij:  Roon’s Hoeve (met dubbel verhoogd dak) en Luctor et Emergo.

Nieuwe functie

De historische boerderijen dragen bij aan het karakteristieke polderlandschap van Haarlemmermeer. Een deel van de boerderijen is gemeentelijk of Rijksmonument. Vorig jaar is bijvoorbeeld boerderij De Landman aan de Hoofdweg 893 in Hoofddorp op de gemeentelijke monumentenlijst geplaats. Lang niet alle boerderijen hebben nog een agrarische functie. Ze zijn fotostudio, zorgboerderij, restaurant of opleidingsinstituut geworden. Margaretha’s Hoeve is nu een wooncentrum voor mensen met dementie. Hoeve De Vogel (1855) aan de Rijnlanderweg is een circulaire werk- expositie- en evenementenplek. Boerderij Den Burgh (1859), ook aan de Rijnlanderweg, herbergt een restaurant. En de wagenschuur van Adolfs Hoeve, aan de Hoofdweg 470, wordt verplaatst naar Hyde Park en krijgt een horecafunctie onder de naam Gerritshoeve (naar Gerrit van Heuven Goedhart).

De schuur van Adolfs Hoeve (links) wordt verplaatst naar Hyde Park en krijgt de naam Gerrits Hoeve. Boerderij Den Burgh (rechts) is nu een restaurant.

De schuur van Adolfs Hoeve (links) wordt verplaatst naar Hyde Park en krijgt de naam Gerrits Hoeve. Boerderij Den Burgh (rechts) is nu een restaurant.

Polderlinten

Voor het behoud van de karakteristieke oude polderwegen met boerderijen -ook wel ‘polderlinten’ genoemd- is een project in het leven geroepen. Want de ontwikkelingen in Haarlemmermeer staan niet stil en er komen veel nieuwe huizen, wegen en bedrijven bij. De gemeente wil dit jaar een plan maken voor het behoud van het karakter en de uitstraling van de polderlinten.

Online informatiebijeenkomst polderlinten

De oude polderwegen met boerderijen, bomen en bedrijven erlangs en open akkers daarachter zijn typisch voor Haarlemmermeer. Ze vertellen de geschiedenis van de polder. De gemeente werkt samen met landschapsarchitecten van Feddes Olthof aan een beeldkwaliteitsplan voor de toekomst van de polderlinten. De architecten presenteren hun werk tot nu toe tijdens een online informatiebijeenkomst op woensdag 14 april van 19.00-20.00 uur. Reageren kan tijdens de bijeenkomst via Whatsapp. Vragen en opmerkingen vooraf en achteraf zijn welkom via e-mail. Aanmelden uiterlijk 13 april via een e-mail aan polderlinten@haarlemmermeer.nl. Lees meer op www.haarlemmermeer.nl/polderlinten.

Lees ook het interview met wethouder Mariëtte Sedee over het belang van de polderlinten voor Haarlemmermeer.

 

Foto’s: gemeente Haarlemmermeer tenzij anders vermeld.

 

 

Gepubliceerd op: 
31 mrt 2021