‘Strijd tegen lerarentekort is prioriteit nummer één’

Deel deze pagina
Het staat vast dat het lerarentekort in Haarlemmermeer zal groeien. Weliswaar stijgt het aantal studenten dat zich voor een lerarenopleiding aanmeldt weer licht, maar dat biedt onvoldoende verzachting. Er is méér nodig om het probleem op te lossen.

Dat is voor de Haarlemmermeerse onderwijsambtenaar Sonja Rienks en de andere leden van de zogenoemde, in februari van 2019 opgerichte, Taskforce Lerarentekort een uitgemaakte zaak. Sonja Rienks, die vroeger zelf voor de klas heeft gestaan, is voorzitter van deze taskforce. Hierin zitten vertegenwoordigers van schoolbesturen en kinderopvang. “Het tegengaan van het lerarentekort krijgt prioriteit nummer één. Logisch want de kwaliteit van het onderwijs staat onder druk.”

kinderen in de klas

Kinderen in de klas. Foto: Shutterstock

Cijfers

De oplopende tekorten aan leerkrachten in het primair en het voortgezet onderwijs zijn de directe aanleiding voor de oprichting van de taskforce.
De cijfers liegen er niet om. Er moet iets veranderen, anders blijft in het zuiden van Noord-Holland de vraag naar leraren groeien. In 2018 bedroeg het lerarentekort 100 leraren. Dat liep op in 2019 naar 164. In 2020 is het verwachtte tekort 230, in 2021 zijn er naar verwachting 281 leraren tekort en in 2022 zelfs 350. Het kan nog erger, weet Sonja Rienks met een verwijzing naar de Amsterdamse cijfers die een tekort laten zien van 174 in 2018, oplopend naar 260 dit jaar, 353 in 2020, 429 in 2021 tot zelfs 525 in 2022. “Maar dat is geen troost en ook geen reden om in Haarlemmermeer achterover te leunen”, zegt Sonja Rienks.
De oorzaak is een groeiend leerlingenaantal in deze regio, in combinatie met een groeiende uitstroom van leraren (onder meer door vergrijzing) en kleinere toestroom vanuit de lerarenopleidingen. 

Wat doet de taskforce?

Die komt met adviezen en plannen om het lerarentekort in Haarlemmermeer terug te dringen. De adviezen en plannen worden voorgelegd aan het LEA besturenoverleg (Lokale Educatie Agenda). De LEA-besturen moeten ermee instemmen voordat onze adviezen en plannen in de praktijk worden gebracht.

Hoe zou je de Haarlemmermeerse situatie willen duiden? Valt die mee, tegen of erger?

"Het lerarentekort in Haarlemmermeer valt tegen. In het basisonderwijs is het tekort groter dan in het voortgezet onderwijs. Daar is vooral een tekort aan leraren in exacte vakken. De situatie is niet zo alarmerend als in Amsterdam maar voor de schoolbesturen en kinderopvang in Haarlemmermeer is de strijd tegen het lerarentekort wel degelijk prioriteit nummer één."

Hoe denk je dat de Haarlemmermeerse situatie zich ontwikkelt de komende tijd?

“Het tekort gaat zeker oplopen. Veel leerkrachten gaan met pensioen de komende periode en de instroom in de Pabo is weliswaar ietsje gegroeid maar lang niet genoeg om de tekorten te dekken. We zullen zij-instromers moeten werven en opleiden. Mensen die nu nog ander werk doen maar leraar willen worden en hun nieuwe werk aanvankelijk moeten combineren met een opleiding. Zij kunnen niet meteen voor de groep.”

Hoe zit het met die zij-instromers in Haarlemmermeer, zijn zij een deel van de oplossing?

"Er wordt gewerkt met zij-instromers. De taskforce ziet hier zeker mogelijkheden. Het plan is om een gezamenlijke campagne op te zetten voor de werving van  20 onderwijsassistenten, 20 leerkrachten basisonderwijs en 10 docenten voortgezet onderwijs.”

Wat is er waar van het verhaal dat dikwijls opduikt dat “als al die parttime werkende leerkrachten meer uren draaien het probleem is opgelost”?

“Het merendeel van de leerkrachten dat in het basisonderwijs werkt, is vrouw. Vrijwel alle vrouwen werken parttime. Alle besturen hebben hun leerkrachten al gevraagd extra uren te werken en veel doen dit al omdat zij zich verantwoordelijk voelen voor hun groep of school. In theorie klopt het sommetje, maar in de praktijk werkt vrijwel iedere leerkracht al méér uren dan zij betaald krijgen. Die extra uren zitten in lesvoorbereiding, nakijkwerk, terugkomen voor vergaderingen, activiteiten, vieringen etc. Er is niet alleen een tekort aan leerkrachten, maar ook aan mannelijke leerkrachten. De mannen verdwijnen steeds meer uit het onderwijsbeeld en daarmee vaak ook de fulltimers.”

Nog zo’n bewering: niemand wil meer leraar zijn omdat de kinderen in de klas etters zijn die fysiek en verbaal geweld niet schuwen, leraren met opstandige ouders hebben te maken en geen kritiek op hun kroost dulden?

“Contacten met ouders kunnen soms complex zijn of heel moeizaam verlopen, zeker als er zorgen zijn rond de leerlingen qua gedrag, thuissituatie, sociale problematiek, beperkingen of een combinatie hiervan. Leerkrachten kunnen te maken krijgen met ouders van wie de kinderen alle dromen moeten waarmaken, ongeacht de capaciteiten. Dat kan heel lastige situaties opleveren. Iedere ouder heeft zélf op school gezeten en – nu chargeer ik - waant zich daardoor ook een professional. De maatschappelijke druk om succesvol, intelligent, sociaal en een goed opgeleid kind te hebben, speelt mee. Iedere ouder wil in principe het hoogst haalbare voor zijn  kinderen.”

Is het vak van leraar nog steeds een mooi vak?

“Het is een prachtig vak, iedere leerkracht doet het voor de kinderen, wil een belangrijke bijdrage leveren aan de ontwikkeling van kinderen en jongeren. Zij zijn onze toekomstige inwoners die hier gaan werken, wonen, recreëren en die een actieve bijdrage leveren aan de gemeente Haarlemmermeer. Leerkrachten zijn net als vuilnismannen, verpleegkundigen, politie of heel belangrijk: zij vormen de fundering van de samenleving. Waar ze nu tegenaan lopen, is de werkdruk, de administratie, de geringe maatschappelijke waardering en het lage salaris.”

Waar komt een school voor te staan als een structureel lerarentekort optreedt?

“De kwaliteit van het onderwijs staat op spel. Scholen proberen steeds de gaten te vullen, maar de lappendeken valt langzamerhand uiteen. Kinderen met rijke ouders worden vaak nog bijgespijkerd in huiswerkklasjes of door studenten. Met name de kinderen van ouders die dit niet kunnen betalen komen in de knel. De energie gaat niet meer naar de inhoud van het onderwijs, maar naar het rond krijgen van de organisatie. Leerkrachten proberen met elkaar de groepen en scholen zo lang mogelijk draaiende te houden en als dat niet meer lukt, is de uitval vaak langdurig(er), zonder dat er vervanging is. Besturen betalen geld dat eigenlijk bedoeld is voor het onderwijs aan dure bureaus die leerkrachten kunnen leveren.”

Staan er in Haarlemmermeer al onbevoegde leerkrachten voor de klas?

“Dit is iets wat besturen heel moeilijk vinden om toe te geven, ze zijn bang voor een negatief imago. Wat er gebeurt, is dat onderwijsassistenten en/of zijinstromers werken onder de supervisie van bevoegde leerkrachten. Directeuren – ook van hen hebben we er te weinig -  zijn verantwoordelijk voor meerdere scholen. Groepen worden samengevoegd, kortom het wordt zo georganiseerd dat kinderen zoveel mogelijk les hebben van bevoegde leerkrachten.”

Hoe kijk je tegen dergelijke noodmaatregelen aan?

“Als onvermijdelijk. Op een gegeven moment stijgt het water je tot de lippen.”

Vergelijk de Haarlemmermeerse situatie eens met elders?

“In Amsterdam is de nood veel hoger. In Haarlemmermeer speelt het lerarentekort pas twee jaar. Daarvóór was het al wel  moeilijk in Haarlemmermeer om zieken te vervangen, maar nu is de flexpool die is bedoeld voor deze vervanging helemaal leeg.”

Wat kan een gemeente uitrichten tegen het tekort aan leerkrachten?

“In eerste instantie werd aan de gemeente gevraagd om huisvesting voor leerkrachten, reisvergoeding voor leerkrachten en parkeervergunningen voor leerkrachten. Naar Amsterdams voorbeeld. In Haarlemmermeer, waar je bijna overal gratis kunt parkeren, heb je niet zo veel aan een vergunning. Huisvesting is nog steeds een optie voor Haarlemmermeer al zijn de kansen op voorrang voor leerkrachten heel klein. We zoeken het meer in een gezamenlijke aanpak, in ondersteuning.”

Gepubliceerd op: 
2 dec 2019