'Racisme is niet meetbaar, wel voelbaar'

Deel deze pagina
Elaine Veldema, initiator van het slavernijmonument in Hoofddorp dat in 2018 is onthuld, hoorde kort geleden op televisie enkele kinderen vertellen dat ze overwegen om hun achternaam te veranderen. “Zodat ze later meer kans maken op de arbeidsmarkt.”

Ze vertelt dit aan de vooravond van Keti Koti op 1 juli aanstaande, de dag waarop de afschaffing van de slavernij, ruim anderhalve eeuw geleden, wordt gevierd. Keti Koti betekent ‘ketenen gebroken’. In Suriname wordt ook gesproken van de Dag der Vrijheden. 

Keti Koti wordt mede dankzij Elaine Veldema ook in Haarlemmermeer gevierd, Sinds 2018, bij de nieuwe gedenkplaats, nabij restaurant l’Hirondelle in Hoofddorp. Elaine Veldema heeft met andere leden van het Participatieteam (P-team) – zelf is ze voorzitter - het initiatief genomen voor het slavernijmonument.

Elaine Veldema houdt een toespraak bij het slavernijmonument tijdens Keti Koti 2020

Elaine Veldema houdt een toespraak bij het slavernijmonument tijdens Keti Koti 2020. Foto: Jur Engelchor. 

“Wat gebeurd is, is niet voorbij”, luidt de tekst die daar is aangebracht. Het is zeer wrang om te moeten constateren dat die woorden ontzettend goed zijn gekozen. In elk geval wat Elaine Veldema betreft. Zij werd erg verdrietig van het televisiefragment. “Er verandert niets”, zegt ze.

George Floyd

Vorig jaar klonk ze iets optimistischer en leek ze rekening te houden met de gunstige effecten van Black Lives Matter, de wereldwijde beweging die ontstond nadat de Afro-Amerikaanse George Floyd de knie van politieman Derrek Chauvin ruim acht minuten lang in zijn nek kreeg geduwd en aan de gevolgen hiervan overleed. Dat was op 20 mei 2020.

Het debat over racisme en discriminatie, hét fundament voor slavernij, nam een enorme vlucht. Er leek meer begrip voor de gevoelens van mensen zoals Elaine Veldema, mensen dus met een donkere huidskleur, te ontstaan. Drempels om je uit te spreken, waren weg. Premier Rutte deed belangrijke uitspraken over “systemisch racisme” en over Zwarte Piet en het Nederlands Elftal deed ook een duit in het zakje.

Voelbaar niet meetbaar

Een jaar later stelt Elaine Veldema vast dat al die ketelmuziek was wat het was, namelijk ketelmuziek. Er kan pas écht wat veranderen, zegt ze als de mensen zich in elkaar verplaatsen.

Racisme is niet meetbaar, wel voelbaar. Het mag nooit zo zijn dat je slachtoffer wordt van iets wat je niet kunt veranderen, waarin je niet zelf de hand hebt. Zoals huidskleur. Stel je voor dat ik tegen jou zeg: je huidskleur staat me niet aan. Dan waardeer ik je dus niet voor wat je waard bent, vanwege je talenten. We staan dan niet als mens tot mens tegenover elkaar maar als rassen.  

Misdadig

“Nog steeds gaan mensen uit van de beelden die ze van elkaar hebben. Zo ging het ook ten tijde van de slavernij. Het beeld van de slaaf was dat hij hersenloos was, niet in staat om na te denken. Het is misdadig om elkaar willens en wetens kapot te maken. Dat is gebeurd met mijn voorouders. Het is verdrietig dat ik mij anno 2021 zorgen moet maken over mijn kinderen en kleinkinderen.” 

Gordijntje

Elaine Veldema maakt zich vooral zorgen over de kinderen. “Die hebben dikwijls geen weerwoord, stellen zich terughoudend op, bang als ze zijn om op hun woorden te worden afgerekend. Zelf roer ik mijn mondje wel, over mij geen zorgen.”  

Het is alweer een flinke tijd geleden dat Elaine Veldema, die later dit jaar overgrootmoeder hoopt te worden, vanuit Suriname neerstreek aan de IJweg in Hoofddorp. “Een landweggetje. Ik heb heel Haarlemmermeer zien opkomen. Ik was een vreemde eend in de bijt. De gordijntjes werden opgelicht als ik voorbijkwam. Maar het grote verschil met nu is dat de Nederlanders nieuwsgierig waren. Of ik soms uit Indië kwam. Nee dus. Suriname was toen een stuk minder bekend. In die tijd was er nog wel de bereidheid om te ervaren hoe de ander is. Nu vertellen anderen elkaar zonder ook maar één woord met jouzelf te hebben gewisseld, hoe jij bent. We zijn weer op de weg terug.”

Feest en herdenking

Elaine Veldema kan hierom in Keti Koti niet echt een feestdag zien, ook al kan het er vrolijk aan toe gaan. Ze ziet er meer een combinatie in van feest en herdenking.

Waar ze op hoopt op 1 juli? “Op mooi weer”, zegt ze lachend. En ook dat het lukt om de anderhalve meterregel in stand te houden. Vanwege corona zijn de maximaal 50 (uitgenodigde) bezoekers toegestaan. “Hopelijk hoeft er niemand te worden weggestuurd.”

Sprekers

Tot de sprekers tijdens de herdenkingsbijeenkomst bij het slavernijmonument nabij restaurant L’Hirondelle aan de Boslaan in Hoofddorp behoort locoburgemeester Marjolein Steffens-van de Water. Zij zal ook samen met twee leden van de jongerengemeenteraad bloemen bij het monument leggen. Andere sprekers zijn Frederique Jansz van Bureau Discriminatiezaken, pastor Kees van Lent van Johannes de Doper Parochie Hoofddorp en Janet Mando, docente schoolondersteuning/Wel Bewuste Kids.   

Gepubliceerd op: 
28 jun 2021