Bomen zijn én emotie én mooi én noodzakelijk

Deel deze pagina
Bomen zijn emotie, weten bestuurders en medewerkers van Haarlemmermeer. Bijeenkomsten en berichten over bomenkap roepen steevast reacties op. Ook op de sociale media zijn bomen brandstof voor verhitte discussies. Daarom leggen we uit waarom er soms gekapt moet worden.

Dit artikel is een poging om ratio en emotie meer met elkaar in balans te brengen. Gesproken is met een aantal deskundige ambtenaren, vooral van Beheer en Onderhoud, met medewerkers van webcare, die veel contact hebben met de inwoners via sociale media, en met wethouder Marjolein Steffens-van de Water, vanuit haar portefeuille Fysieke Leefomgeving verantwoordelijk voor de bomen in de openbare ruimte van Haarlemmermeer.

Bomen

Bomen. Foto: Danny de Casembroot

Nooit ‘zomaar’ kappen

De drie meest voorkomende punten van kritiek op bomenkap zijn: 

  1. De gemeente heeft niet nagedacht over de kap. 
  2. De gemeente kapt en zaagt bomen om ze in biomassacentrales te verstoken. 
  3. De gemeente heeft omwonenden niet geïnformeerd over de kap van bomen. 

De eerste twee zijn in elk geval onjuist:

  1. De gemeente kapt nooit ‘zomaar’ bomen. Daar komt bij dat aan de kap van bomen een zogenoemde herplantplicht is gekoppeld. Dat betekent dat als bomen wordt gekapt, er nieuwe bomen moeten worden geplant. 
  2. Ook verdwijnen gekapte bomen niet in biomassacentrales. Hout is geen inkomstenbron van de gemeente. Het kappen van bomen is juist een kostenpost. Om de kosten voor de gemeente laag te houden, mag de aannemer het hout houden. Die verkoopt het aan de houtindustrie, waar er bijvoorbeeld meubels of pallets van worden gemaakt. Resten worden als brandhout voor de open haard verkocht. En de schors gaat naar de boer, die er zijn koeien in de stal op laat lopen.

Informeren over de kap

Bijna altijd blijkt, nadat de storm van kritiek over de bomenkap is geluwd, dat omwonenden wél zijn geïnformeerd tijdens bijeenkomsten en/of met een bewonersbrief. Maar kennelijk bereikt de informatie de betrokkenen niet in alle gevallen. Ook is iemand die vaak langs een bepaalde plek komt, niet in alle gevallen een omwonende. Die schrikt zich dus ongeïnformeerd een hoedje als hij ziet dat langs zijn favoriete fietspad bomen zijn gekapt.

Het verdrietigste bericht over de gevolgen van bomenkap was kortgeleden op Facebook te vinden. Een inwoner schreef dat haar man in de laatste dagen van zijn leven vanuit zijn ziekbed troost vond bij zijn uitzicht op de populieren op de Geniedijk en de aalscholvers die daarin vertoeven. Na zijn overlijden werden de bomen gekapt. “Een groot stuk verbondenheid met Hans is radicaal weggerukt. Ik weet nu zeker: hij is niet meer.”

Groene reus

Bomen vervullen duidelijk allerlei lastig te benoemen - maar daarom zeker geen onbeduidende - functies. En de rouwende Haarlemmermeerse uit dit voorbeeld, en tal van andere inwoners, ervaren de kap van geliefde bomen niet ineens als goed nieuws omdat er een doordacht ‘beheerplan’ aan ten grondslag ligt. Zo’n grote groene reus die wordt geveld, het blijft een rotgezicht en een dito geluid, ook al is de informatie over de kap tijdig en juist geweest.

Het is ook zeer begrijpelijk dat bomenkap met argusogen wordt bekeken in een tijd waarin klimaat, broeikasgassen, opwarming van de aarde en de stijgende zeespiegel tot de meest besproken gespreksonderwerpen behoren. Juist bomen nemen koolstofdioxide (CO2) op. En dat niet alleen. Ze zijn van grote invloed op de luchtkwaliteit, bieden schaduw en koelte, voorkomen wateroverlast en bieden dieren beschutting en voedsel. Om over esthetische kwaliteiten van bomen nog maar te zwijgen. Van bomen kun je er nooit genoeg hebben, is dan ook de heersende opvatting.

Harde cijfers

Ondanks dat bomenkap nooit ‘zomaar’ is en er vaak vervangende bomen worden geplant, zorgt dat lang niet altijd voor rust en opluchting bij inwoners. Want bomen zijn immers ook emotie.

Toch even terug naar de ratio, naar de cijfers. Speciaal voor dit artikel is een overzicht opgesteld dat laat zien dat de afgelopen en komende periode op veel plekken in de gemeente in veel bomen de zaag moet. Of daar al is geweest. Een paar voorbeelden:

  • 123 stuks op de Geniedijk in Hoofddorp
  • 17 stuks Bervoetsbos in Hoofddorp
  • 30 stuks bij Keukenboerderij IJweg Hoofddorp
  • 65 stuks Oude Kruisweg Cruquius
  • 50 stuks Noordelijke Randweg-IJweg in Nieuw-Vennep
  • 60 stuks Asserweg in Hoofddorp 
  • 200 stuks Weteringweg in Weteringbrug (al gekapt)

Voor de kap van de bomen uit dit rijtje zijn uiteenlopende redenen:

  • De bomen hebben het einde van hun levensduur bereikt;
  • De kans op takbreuk is te groot geworden;
  • De bomen blijken in slechte grond te staan en slaan daarom niet goed aan;
  • Ze verkeren in slechte conditie of zijn van slechte kwaliteit;
  • Ze zijn ziek of de ondergrondse ruimte is te beperkt geworden.

Nieuwe bomen

In veruit het grootste deel van de gevallen is sprake van herplant. Of op dezelfde plek of dicht in de buurt. En bijna altijd keren er net zo veel bomen terug als dat er waren. Er zijn zelfs gevallen waarin er veel meer groen bij komt dan er bomen worden gekapt. 

  • Neem de Geniedijk in Hoofddorp. Daar wijken 123 bomen, maar per saldo komen er 133 extra bomen voor terug. 
  • Ook het Haarlemmermeerse Bos, dat wordt ‘gerevitaliseerd’ is een sterk voorbeeld. In de westelijke bosrand worden 36 populieren gerooid, en daar komen 36 nieuwe bomen voor terug. Plus honderden struiken die zo ver omhoog mogen groeien als ze kunnen, omdat inmiddels de hoogspanningsleidingen zijn verwijderd. Andere open plekken die zijn ontstaan worden met kruiden- en bloemrijk gras ingericht.
  • En wat te denken van de toekomstige wijk Hyde Park in Stadscentrum Hoofddorp? Er staan nu 433 bomen in de openbare ruimte. Een flink aantal wordt gekapt om plaats te maken voor nieuwe woningen. Maar 151 bomen worden behouden en er worden 321 nieuwe bomen aangeplant. Dat zijn er bijna tien procent meer!

Bomenaantal op peil houden

Uit de gesprekken met de deskundigen en wethouder Steffens komt naar voren dat er bij het kappen van bomen herplantregels zijn. Die zijn afgesproken met de gemeenteraad en opgesteld in de Kadernota Vervanging en Herplantbeleid. Een belangrijke voorwaarde is dat het technisch mogelijk moet zijn om op dezelfde plaats of in de directe omgeving een vervangende boom te planten. Lukt dat niet, dan moet de compensatie zo dicht mogelijk in de buurt worden gerealiseerd. Zo blijft het aantal bomen in Haarlemmermeer op peil.

Woningbouw

Anderzijds is de realiteit dat er ook behoefte is aan woningen, wegen, bedrijven en voorzieningen. Haarlemmermeer groeit. De komende jaren komen er 20.000 woningen bij. Die zijn hard nodig, want de woningnood is ook in onze gemeente groot. 

Betekent dit dat woningbouw per definitie ten koste gaat van het aantal bomen? Als er sprake is van nieuwbouw tussen of bij bestaande woningen mogelijk wel. Maar als een nieuwbouwwijk in een zogenoemd uitleggebied (een onbebouwd weiland) komt, levert dat juist bomen op. In een onbebouwd weiland staan immers meestal geen of weinig bomen. 

Maar de (toekomstige) bewoners willen wel bomen in hun wijk. En die komen er ook. In het begin soms zelfs twee keer zo veel als er uiteindelijk blijven staan. Dat is omdat de gemeente probeert een nieuwe wijk zo snel als mogelijk in het groen te zetten. Na verloop van tijd moeten er dan weer bomen weg om voor de achterblijvers voldoende ruimte over te laten.

Nomaden in slow motion

Het is met bomen een beetje zoals met mensen. Ze zijn honkvast maar niet voor eeuwig. Er zijn tal van redenen om ze van plaats te veranderen. Bomen bewegen mee met de inwoners en ondernemers en alle ontwikkelingen die ze in gang zetten. Het zijn net nomaden in slow motion. Bomen blijven bij ons, bomen volgen ons. Geen wonder dat ze emoties losmaken. 
 

Gepubliceerd op: 
3 mrt 2020